de jaar wisseling

24 December, 2009

het komt elke dag dichterbij, de jaarwisseling. elk jaar op 31 december word oudjaarsnacht gevierd, en gaan we vol goede moed het nieuwe jaar in. maar wist je dat deze viering de meest multi culturele feestdag in de wereld is? en hoe kwam nieuwjaar tot stand? en wat is het nou echt? we beginnen bij het begin. de kalender. het woord zelf is afgeleid van calandrea, het romeinse woord voor "eerste dag van de maand". een kalender is een tijdsberekening, die wij vandaag de dag zien als een tabel met jaar, maand en/of dag aanduiding. maar een kalender heeft lang niet altijd bestaan zoals wij die kennen. het is nou niet alsof de neanderthalers een kalender hadden om te zien wanneer ze weer op mammoeten konden jagen. toch is de kalender een enorm logisch principe, men name namelijk een herkendbaar sterrebeeld, en kiezen 1 ster hieruit. men zet dan een steen neer waarin een gat zit, dit gat wijst precies naar die ene ster. dan wacht je een jaar tot die ster weer precies in lijn staat met het gat in die steen, voila... 1 jaar is verstreken. er zijn theorieën dat dit het principe was achter stonehenge en de vele steencirkels die in die buurt zijn gevonden. maar dan zijn we er nog niet, we weten nu dat ongeveer 365 keer de zon ondergaat voor die ster weer precies voor het gat staat, maar naar mate de jaren verstrijken staat die ster nooit precies meer voor het gat. wat nu. daar kwam de maya kalender bij kijken, in de tempel bij machu pichu had men een indrukwekkende kennis van de sterren gebruikt om de schuivende sterrehemel mee te rekenen in hun jaar voorspellingen. dit was toen nog de meest nauwkeurige kalender, al rekende men met totaal verschillende versies van maanden. enkele eeuwen later waren het de egyptenaren met hun uitzonderlijke kennis van de hemel, die de kalender 365 dagen gaven. dit werd later zelfs verdeeld in groepen, aan de hand van de groep kon men zien of het tijd was om te planten, te oogsten, of te aanbidden etc. dit principe werd door de romeinen overgenomen in nauwkeurigere groepjes, die we nu kennen als maanden. de maanden kregen toepasselijke namen; augustus, wat vernoemd is naar keizer augustus (Gaius Iulius Caesar Octavianus). echter hette augustus helemaal in het begin: Sextilis, omdat de romeinse kalender 10 maanden had, en augustus de 6de maand was (sextilis betekent "de zesde"). oktober, november en december heetten op diezelfde manier eigenlijk "8ste maand", "9de maand" en "10de maand". juli heetten toen nog: Quintilis ("5de maand"). het principe was als volgt 60 dagen rust en tijd voor goden gedoe. mars (aan de god mars) aperire (openen in Latijn) maia (god maia) quintillis (betekent "de vijfde") sextilis (betekent "de zesde") september (de 7de) oktober (de 8ste) november (de 9de) december (de 10de) met de 10 maanden had men 1 groot probleem, er was 1 maand die eigenlijk 2 maanden was (de winter periode was een periode van 60 dagen rust en goden aanbidden. deze maand werd ook de "sprokkelmaand" genoemd, omdat de 60 dagen nooit echt nauwkeurig waren. dagen waren toen nog niet bekent. jaren werden aangetoond door de namen van degene die op dat moment in het consulaat zat. dit systeem was echter niet nauwkeurig op papier, omdat men op papier graag vooruit probeerde te werken door van te voren te weten hoeveel dagen de sprokkelmaand zou zijn. hiervoor werd 60 dagen afgesproken, wat ertoe leidde dat de kalender steeds verder achter ging lopen. julius ceaser was de wijze man die besloot hier wat aan te doen, en liet zijn wetenschappers ontdekken hoe groot een jaar nu echt was. de ontdekking was dat een jaar 365.25 dagen duurt (in werkelijkheid is dit 365,2421875 dagen), wat ertoe leidde dat de maanden vaste dagen kregen. de 60 dagen werd vervangen door de maanden janus, en februu. later (1582) werd de gregoriaanse kalender ingevoerd die ook met de nieuwe "weken" werkte. tot die tijd werd namelijk gedacht in periodes van 8 (wat een beetje te vergelijken is met het principe van een week). deze dagen werd ingedeeld in 7 omdat in vele religies en geloven het getal 7 werd gezien als een heilig getal. bovendien was 7 ook een handige kwart van het getal 30 (gemiddeld aantal dagen van een maand). deze gregoriaanse kalender gebruikte ook de christelijke versie van jaren, namelijk het aantal jaren sinds de geboorte van christus. tot die tijd werd namelijk de stichting van rome gehanteerd als getal-jaar aanduiding. 100 na christus werd dus gezien als 853 na rome (omdat men geloofde in de mythe dat rome gesticht was in 753 voor christus). we leven nu dus in 2009+753=2762 na rome. om goed te maken dat het jaar 365,2421875 dagen telt, en NIET 365,25 dagen, werd er uitgerekend dat men een schrikkeljaar kon invoeren. wanneer een jaar deelbaar is door 4 is het een schrikkeljaar, wanneer het deelbaar is door 100 is het geen schrikkeljaar, tenzij het ook deelbaar is door 400. 1900 en 2100 zijn dus geen schrikkeljaren (wel deelbaar door 4 maar ook deelbaar door 100), 2000 is wel een schrikkeljaar (wel deelbaar door 4 en deelbaar door 100, maar ook deelbaar door 400). hierdoor kon men voorkomen dat men een dag zou missen per jaar, en liep de kalender praktisch altijd exact gelijk met de astronomische kalender (de meest nauwkeurige kalender). februari werd de maand met het schrikkeljaar, omdat 1 maart altijd het begin van het nieuwe jaar was. er werd met het ontwikkelen van de gregoriaanse kalender pas besloten dat nieuwjaar gevierd moest worden op 1 januari. dit is namelijk 8 dagen na de geboorte van jezus, en dat was in het joodse geloof het moment waarop een jood werd besneden, een bijzonder belangrijke dag in het hun cultuur. dit was in eerste instantie een naamloze dag tussen de 23ste en 24ste dag, maar uiteindelijk besloot men voor de duidelijkheid een 29ste dag uit te vinden. om de achterstand in te halen met de vorige kalender (die inmiddels een aantal dagen achterliep) sprong men van 4 oktober 1582 meteen naar 15 oktober 1582. de gregoriaanse kalender is een mix van astrologische dagen (zoals de paasdag), oud-indische benamingen, de juliaanse kalender, en de joodse en mayaanse tijdstelling. kortom een samenvatting van diverse culturen en theologieën, een multiculturele samenvatting die op zichzelf de meest nauwkeurige kalender is die we vandaag de dag kennen. dat is ook de reden waarom de geboorte van christus NIET op dezelfde dag valt als de geboorte van het nieuwe jaar. de kalender begint als sinds mensheugenis na het verlopen van de 10de maand (december), en dit is meegenomen in het ontwerp van de gregoriaanse kalender. dit is de kalender die wij tot op de dag van vandaag hanteren. ironisch is dat men al op de hoogte was van de "schrikkeldag" sinds 237 voor christus, gezien het ingesteld werd in het egyptische wetsvoorschift van 6 maart 237 voor christus. uiteraard waren er ook andere kalenders omdat vele culturen nog niet in contact waren met elkaar. De islamitische kalender heeft als beginpunt de Hegira of Hidjra, de vlucht van de profeet Mohammed op 16 juli 622 (volgens de Juliaanse kalender). Het is een maangebonden kalender bestaande uit een jaar van 12 maanden van 29 of 30 dagen. Omdat 12 van die maanden 354 dagen duren, loopt deze kalender elk jaar 11 of 12 dagen uit de pas met het zonnejaar. Een islamitische maand als Ramadan kan dus - in een cyclus van ca. 31 jaar - samenvallen met de meest uiteenlopende maanden van ons jaar. De Joodse kalender heeft als beginpunt 7 oktober 3761 v.Chr. (volgens Juliaanse kalender) als volgens joodsorthodoxe opvatting het tijdstip van de schepping. de chinese kalender begint op het eerste regeringsjaar van Huangdi. Dat was 2698 v. Chr. 2009 is voor hen dus 4707. om meteen even een bekende mythe uit de wereld te brengen. de maya kalender kent vele verschillende kalenders, allemaal gericht op hun eigen gebied. een kalender voor landbouw, een kalender voor godsdienst etc. De Mayaanse kalender bestond uit verschillende gecombineerde cycli, hoofdzakelijk de volgende. Een waarzegkalender of tzolkin (260 dagen = 20 dagnamen gecombineerd met de cijfers 1 tot en met 13). Een niet-geschrikkelde jaarkalender voor de 'maand'feesten (365 dagen = 18 × 20 dagen plus 5 'naamloze'dagen). Een maankalender. Een Korte telling, dat wil zeggen een cyclus van 13 katuns oftewel 13 × 20 × 360 dagen. Daarnaast bestond voor geschiedkundige doeleinden een lineaire Lange telling gerekend vanaf een mythologische begindatum ca. 3000 v.Chr. kortom, de maya's hadden dus niet bepaald 1 kalender die een bepaalde periode aangeeft, men had voor diverse onderwerpen een andere kalender. men die nog gelooft in het verhaal over 2012 zit vast in de gedachte van José Argüelles, die zelfstandig een maya kalender maakte door het gemiddelde te nemen van bovenstaande kalender, en hier 1 kalender van maakte met 13 maanden van 28 dagen. de maya kalender stopt niet bij 2012, want de maya kalender is een rekensom, en een rekensom stopt niet bij 1 bepaald getal, maar is afhankelijk van de "input" getallen. op deze manier komen we dus ook terug op het onderwerp: jaartelling. diverse culturen hebben dus andere manieren om de jaartelling te tellen, en onze kalender had dat ooit ook. vandaag de dag is het het meest gebruikelijk om 8 dagen vanaf de geboorte van christus te gebruiken als jaartelling, daarvoor was het de stichting van rome die als jaartelling telde, en daarvoor gebruikte we de namen van consulaten om een jaar aan te duiden. als we dat vandaag zouden gebruiken, dan zouden we al jarenlang zeggen: het is 24 december in het jaar van balkenende. nou, geef mij dan maar die christus :P. trouwens..... de geboorte van christus en die jaartelling hebben we vooral te danken aan de gigantische opmars die het christelijk geloof heeft gemaakt, en zijn politieke macht die mensen simpelweg verplichte om christelijk te worden. bovendien was het een monnik die de kalender ontwikkelde, en een paus die hem invoerde. met hun macht, en hun wereldwijde bereik was een kalender systeem snel overgenomen door de hele wereld omdat de meerderheid het gebruikte. dit is vandaag de dag nog steeds, chinezen, joden en arabische volken tellen vaak nog in hun eigen jaartelling, maar gebruiken onze gregoriaanse kalender omdat het een wereldwijd gebruikt systeem is.

Laat een reactie achter

Ga naar boven.